زندان، مدرسه، مهارت/روایت رتبه یک آذربایجان‌غربی

به گزارش رویداد اول؛ زندان در نگاه اصلاحی نظام قضایی جمهوری اسلامی پایان راه نیست، ایستگاهی است برای بازسازی اجتماعی انسان در معرض خطا و لغزش با هدف بازآموزی توانایی های برای ساختن زندگی سعادتمندانه در اجتماع که در نهایت نگاه مسئولین عالی کشور و بخصوص در نگاه عالمانه بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و رهبر شهید حضرت آیت الله العظمی سید علی خامنه ای مدرسه و آموزشگاه فضیلت ها باید باشد. این باور سال‌هاست چراغ راه همکاران ما در اداره کل زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی استان آذربایجان‌غربی بوده و امسال در آینه گزارش رسمی دفتر برنامه‌ریزی اشتغال و حرفه‌آموزی سازمان زندان‌های کشور، ثمره‌ای روشن یافته است.

طی نامه‌ای که اخیراً از سوی مدیرکل محترم دفتر برنامه‌ریزی اشتغال و حرفه‌آموزی سازمان زندان‌ها به این اداره‌کل ابلاغ گردیده است، عملکرد سال ۱۴۰۴ استان در دو حوزه حرفه‌آموزی و اشتغال زندانیان بر اساس شاخص‌های ابلاغی کشوری ارزیابی و در سطحی درخور توجه ثبت شده است.

از میان ۶ هزار و ۱۵۴ زندانی واجد شرایط حرفه‌آموزی در استان، برنامه مصوب سال ۱۴۰۴ تحقق ۳ هزار و ۵۵۰ نفردوره معادل ۳۳۷ هزار و ۲۵۰ نفرساعت آموزش را هدف‌گذاری کرده بود. عملکرد واقعی اما فراتر از این هدف ایستاد و به هفت هزار و چهارصد و نود و دو نفردوره و چهارصد و شصت و شش هزار و نود و پنج نفرساعت آموزش مهارتی رسید یعنی دویست و یازده درصد تحقق برنامه در سرفصل نفردوره و صد و سی و هشت درصد در سرفصل نفرساعت.

با احتساب ضریب اهمیت دوره‌ها که دوره‌های سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای بالاترین وزن را دارد و دوره‌های سازمان تحقیقات و ترویج کشاورزی و میراث فرهنگی و صنایع‌دستی وزن کمتری، امتیاز نهایی عملکرد استان به عدد ۷۲ رسید که در طبقه‌بندی سازمان زندان‌ها سطح خیلی خوب تلقی می‌شود رتبه پنجم در میان کل استان‌های کشور و رتبه نخست در میان هفت استان هم‌سطح با آذربایجان‌غربی.

پشت این عدد، تلاش سه بازوی اجرایی نهفته است. سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای با ثبت‌نام ۳ هزار و ۳۷۲ زندانی و صدور ۲ هزار و ۲۴۹ گواهینامه مهارت، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی با ۴ هزار ثبت‌نام و ۳ هزار و ۹۵۰ قبولی، و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با یک هزار و ۳۲۹ ثبت‌نام و یک هزار و ۲۹۳ قبولی. جمع کل بیش از ۸ هزار و ۷۰۰ نفر ثبت‌نام و نزدیک به ۷ هزار و۵۰۰ گواهینامه معتبر مهارتی است، سرمایه‌ای انسانی که در ۶۴ رشته گوناگون، از صنایع‌دستی و مبل‌سازی تا نجاری، فرش‌بافی، تعمیرات و شیرینی‌پزی، در کارگاه‌های داخل زندان مرکزی ارومیه و سایر زندان‌های تابعه به کار گرفته شده است.

در سرفصل اشتغال، از ۵ هزار و ۹۹ زندانی واجد شرایط، برنامه ۱۴۰۴ رقم ۲ هزار و ۱۰۰ نفر شاغل را نشانه رفته بود که با تحقق ۲ هزار و ۱۸۹ ، معادل ۱۰۴ درصد برنامه، عملاً محقق و اندکی هم فراتر رفت. این اشتغال در سه قالب توزیع شده است؛ ۳۹۲ نفر در اشتغال کارگاهی داخل زندان، یک هزار و ۵۰۰ نفر در قالب اعزام به‌کار در واحدهای تولیدی بیرون از زندان، و ۲۹۸ نفر اشتغال نشسته. میانگین دستمزد پرداختی ماهانه به این زندانیان ۴۰ میلیون و ۷۸۳ هزار و ۳۱۷ ریال بوده که معادل ۷۷ درصد از شاخص ابلاغی حداقل دستمزد است. با لحاظ ضریب اهمیت انواع اشتغال، امتیاز نهایی این بخش ۶۴ و سطح آن قابل قبول با رتبه بیست و دوم کشوری و رتبه پنجم میان استان‌های هم‌سطح ارزیابی شده است.

حرفه‌آموزی بدون تبدیل به اشتغال پایدار، نیمه‌راه ماندن یک رسالت است

صادقانه باید گفت این رقم در قیاس با موفقیت چشمگیر بخش حرفه‌آموزی، فاصله‌ای را نشان می‌دهد که همکاران ما در سال ۱۴۰۵ مصمم به جبران آن هستند. در بازدیدهای میدانی از ۲۰ کارگاه تولیدی و آموزشی زندان مرکزی ارومیه بارها تأکید کرده‌ام که حرفه‌آموزی بدون تبدیل به اشتغال پایدار، نیمه‌راه ماندن یک رسالت است. به همین دلیل طرح راه‌اندازی کارگاه‌های جدید صنعت‌محور، ساماندهی قراردادی زندانیان دارای حکم رأی باز در مراکز اشتغال خارج از زندان، و جایگزینی مشاغل خوداشتغالی کم‌بازده با مشاغل مونتاژ اجرایی برای گروه اشتغال نشسته، در دستور کار قرار گرفته است.

جمع‌بندی نهایی دو شاخص حرفه‌آموزی و اشتغال، امتیاز ۶۸ از صد را برای استان رقم زده است سطحی که در طبقه‌بندی چهارگانه سازمان زندان‌ها شامل خیلی خوب، خوب، قابل قبول و نیازمند تلاش بیشتر، در رده خوب و رتبه هشتم کشوری جای می‌گیرد، اما در مقایسه با هفت استان هم‌سطح، آذربایجان‌غربی رتبه نخست و سطح خیلی خوب را از آن خود کرده است. این جایگاه درنامه دفتر برنامه‌ریزی اشتغال و حرفه‌آموزی سازمان زندان‌ها نیز به‌صراحت به تدابیر و راهبری شایسته مدیریت استان و همکاری مؤثر معاونت سلامت، اصلاح و تربیت، مسئولان اشتغال و حرفه‌آموزی، روسای زندان‌های تابعه و دستگاه‌های مجری مهارت‌آموزی استان نسبت داده شده و برای قدردانی از این تلاش‌ها، چهار برگ لوح سپاس به مسئولین زندانهای استان آذربایجان غربی اهدا شده است.

بر اساس رهنمودهای ستاد سازمان زندان‌های کشور، مبتنی بر راهکارهای سند تحول و تعالی قضایی و قانون برنامه هفتم پیشرفت، اولویت‌های سال آینده استان روشن است افزایش تعداد پذیرفته‌شدگان دوره‌های فنی و حرفه‌ای هم‌سطح با ۱۴۰۴، نهادینه‌سازی آموزش در محیط واقعی کار به‌عنوان مؤثرترین روش دستیابی به اشتغال پایدار، و با اهمیتی راهبردی، ایجاد مرکز آموزش فنی و حرفه‌ای مستقل در زندان مرکزی استان. همچنین شاخص میانگین دستمزد ابلاغی برای سال ۱۴۰۵ به ۸۶ میلیون ریال ارتقا یافته که دستیابی به آن نیازمند گسترش قراردادهای اشتغال کارگاهی صنعت‌محور و جلب مشارکت بیشتر بنیاد تعاون زندانیان، انجمن‌های حمایت از زندانیان و کارآفرینان خیر است.

آنچه آمار این گزارش رسمی نشان می‌دهد روایت تحقق عینی سیاست‌های سند تحول و تعالی قضایی در مأموریت هفتگانه اصلاح مجرمان است، مأموریتی که ریشه در سیره زندانبانی اسلامی و اندیشه‌های شهید لاجوردی دارد و امروز به گواه گزارش‌های ملی قوه قضاییه، در سطح کشور به کاهش بیش از ۱۱ درصدی ورودی زندان‌ها و رشد نزدیک به ۷۵ درصدی حرفه‌آموزی و اشتغال زندانیان در پنج سال اخیر انجامیده است. آذربایجان‌غربی در این مسیر ملی نه یک تماشاگر که یک الگوساز بوده است.

باور ما این است که هر زندانی که مهارتی می‌آموزد و هر خانواده‌ای که با دستمزد عضو زندانی‌اش سرپا می‌ماند، گامی است به‌سوی کاهش تکرار جرم، تحکیم بنیان خانواده و بازگشت باعزت انسان به آغوش جامعه. رسالت ما در سال نیز چیزی جز تعمیق همین مسیر و تبدیل رتبه یک منطقه‌ای به الگویی پایدار و قابل تعمیم به کل کشور نخواهد بود.

یادداشت از: مراد فتحی مدیرکل زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی استان آذربایجان غربی